HỘI NHẬP VĂN HÓA VÀ ĐỜI TU (11): x. HUẤN LUYỆN HỘI NHẬP VĂN HÓA

x. huấn luyện

hội nhập văn hóa

1. Đón Nhận Thập Giá

Hội nhập văn hóa là một tiến trình rất phức tạp và rất khó khăn. Ngồi gập trên đôi gót chân mình để uống trà với người Nhật Bản, hay tham gia vào những điệu múa Phi châu trong nghi thức tiến lễ, đó chắc hẳn là những dấu hiệu của cố gắng hội nhập văn hóa. Nhưng đó cũng có thể chỉ là một sự hội nhập văn hóa hết sức hời hợt, chung chung.

Công cuộc hội nhập văn hóa phải đụng chạm đến trọng tâm đời sống của các tu sĩ ngoại quốc và của các cộng đoàn tu trì. Hội nhập văn hóa phải đi vào trong mọi thực tại của đời sống. Nghĩa là, ngay từ khi mới gia nhập dòng tu, các ứng viên của đời sống tu trì phải nhận được “sự huấn luyện về hội nhập văn hóa”.

Hội nhập văn hóa đòi hỏi một trái tim và một khối óc rộng mở, một khả năng đối thoại tốt, nghĩa là khả năng biết lắng nghe và tiếp nhận những điều khác biệt. Có những lúc cuộc đối thoại này rất khó khăn. Nó đòi người ta phải vừa biết quyết liệt vừa biết nhân nhượng. Các giá trị nền tảng – những giá trị phải được tuyệt đối bảo tồn – luôn luôn đòi người ta phải tham chiếu đến khi cố gắng hội nhập Tin Mừng và đặc sủng dòng tu vào nền văn hóa bản địa.

Hội nhập văn hóa không đồng nghĩa với “mị dân”, cũng không đồng nghĩa với việc hô khẩu hiệu “vì dân” cách rẻ tiền. Nói cách khác, điều quan trọng không phải là thừa nhận những khía cạnh “hời hợt ngoài da” của một nền văn hóa; bởi điều thực sự quan trọng chính là: đón nhận thập giá một cách triệt để và chấp nhận những đòi hỏi quyết liệt nhất của đời sống thánh hiến. Xem thế, không thể có sự hội nhập văn hóa đích thực nếu người ta không chấp nhận những nỗi đau khổ gắn liền với cả tiến trình.

Tại cuộc hội nghị năm 1988, Ủy Ban Thần Học Quốc Tế đã minh định rõ điều này khi đề cập đến cuộc hội nhập văn hóa của đức tin. Không thể có sự hội nhập văn hóa đích thực nếu những hạn chế, những sai lầm, những sự tội trong một nền văn hóa không được vạch trần và lên án. Nền văn hóa nào cũng phải chấp nhận sự phán xét của thập giá. Đây chính là điều Đức Giêsu đã làm. Người đã không ngần ngại phê phán những phản giá trị tồn tại trong nền văn hóa Do Thái vào thời của Người. Người không phải là vị Mê-si-a của những niềm hy vọng tầm thường, dễ dãi.

2. Một Linh Đạo Cho Công Cuộc Hội Nhập Văn Hóa

Hội nhập văn hóa cũng có ‘linh đạo’ riêng của nó (75). Linh đạo này cắm rễ trong việc triệt để bước theo Đức Giêsu – Ngôi Lời Thiên Chúa nhập thể . Nói cho cùng, công cuộc hội nhập văn hóa của Tin Mừng chính là sự tiếp tục mầu nhiệm nhập thể của Ngôi Lời trong những bối cảnh văn hóa khác – những bối cảnh văn hóa mà Đức Giêsu đang sai phái các môn đệ của Người đến để rao giảng. “Tôi sống, nhưng không còn phải là tôi, mà là Đức Kitô sống trong tôi. Hiện nay tôi sống trong xác phàm, là sống trong niềm tin vào Con Thiên Chúa, Đấng đã yêu mến tôi và hiến mạng vì tôi.” (Gl 2, 20). Giống như mầu nhiệm nhập thể, hội nhập văn hóa là “yêu thương” – bởi vì nó được sinh ra do tình yêu và nó được diễn tả qua tình yêu. Hội nhập văn hóa có nghĩa là đi đến với anh chị em mình để nhận hiểu họ trong những khía cạnh hết sức đa dạng của cuộc sống – để nhờ đó, từ bên trong, chúng ta có thể chia sẻ những vui mừng và hy vọng, những ưu sầu và lo lắng của họ (GS 1).

Chấp nhận đau khổ, đó là một thái độ mà không ai có thể xác lập một lần thay cho tất cả, nhưng là một thái độ phải được tái xác nhận hằng ngày trong sự từ bỏ chính mình. Ở đây ta thấy việc huấn luyện đóng vai trò quan trọng biết bao. Trong công việc huấn luyện, văn hóa chiếm phần hết sức cốt yếu, bởi vì

chính qua văn hóa mà con người trở thành ‘người’ nhiều hơn … và văn hóa luôn luôn ở trong mối quan hệ khẩn thiết với bản chất hiện hữu con người. (76)

Đàng khác, trong quá trình huấn luyện các ứng viên cho đời sống tu trì và cho cuộc hội nhập văn hóa gắn liền với đời sống này, không thể không nhấn mạnh rằng

việc tuyên khấn sống theo các lời khuyên Phúc Âm, mặc dù có bao hàm sự từ bỏ những điều vốn tốt đẹp và rất đáng trân trọng, cũng không hề đối nghịch lại sự phát triển đích thực của nhân vị – trái lại, tự bản chất của nó, việc sống theo các lời khuyên Phúc Âm sẽ thăng tiến nhân vị đến một tầm mức rộng hơn. (77)

3. Những Tiêu Chuẩn Huấn Luyện Hội Nhập Văn Hóa

Sau đây là một số tiêu chuẩn vững chắc mà các nhà phụ trách huấn luyện phải làm thấm nhuần nơi những người thụ huấn, để bảo đảm tầm mức đầy đủ nhất cho các mối quan hệ phải tồn tại – trong tiến trình hội nhập văn hóa – giữa một bên là những yếu tố cốt yếu của đặc sủng dòng tu và bên kia là những giá trị nền tảng của các nền văn hóa.

Đảm bảo rằng các ứng viên của đời sống tu trì sẽ nhận được trình độ văn hóa cao nhất có thể, vì yếu tố này sẽ giúp ích đắc lực cho việc hoàn thiện chính mình của người tu sĩ – như xác nhận của Đức Gio-an Phao-lô II:

Văn hóa … là yếu tố tiên quyết hoàn thiện bản tính con người. Văn hóa có quan hệ khẩn thiết với bản chất hiện hữu của con người. (78)

Minh định cách thế mà người tu sĩ hội nhập đức tin của mình vào nền văn hóa bản địa và giúp họ thực hiện điều đó, nhưng phải liệu sao cho mối ưu tư về công cuộc hội nhập văn hóa của đức tin không biến các cơ sở huấn luyện thành những phòng thí nghiệm hội nhập văn hóa. Đức tin được hiện thực trong không gian và thời gian hiện sinh của con người – cho dẫu rằng đức tin bao giờ cũng siêu vượt trên không gian và thời gian. Theo nghĩa này, đức tin luôn luôn ở một bình diện cao hơn bình diện chính trị xã hội. Đức tin vận động trong bình diện chuyên biệt của tín ngưỡng. Đức tin đối thoại với văn hóa hơn là đối thoại với những dự phóng chính trị (những dự phóng mà đức tin chỉ quan tâm đến trong mức độ mà chúng tác động đến chính bản thân nền văn hóa).

Như vậy, đức tin siêu vượt trên mọi phân tích xã hội học. Nó không đòi hỏi trước hết một loại dấn thân chính trị nào của người tin, nhưng tiên vàn và chủ yếu, nó đòi hỏi một thái độ tín ngưỡng. Tuy nhiên, đây không phải là một thứ đức tin làm phóng thể người ta. Trái lại, một cách thực tiễn, nó ngấm vào một nền văn hóa để giải phóng và thăng tiến trọn vẹn con người, làm cho con người trở thành ‘người’ nhiều hơn.

Từ viễn tượng này, dự phóng đời sống tu trì trở nên đặc biệt quan trọng. Bởi vì nó hướng về Giáo Hội như thầy dạy của mối quan hệ giữa Tin Mừng và văn hóa trong hai chiều kích của nó là siêu việt và nhập thể.

Tin Mừng – và đời tu xét mức độ nào đó – có vai trò “giải phóng sự thật tối hậu của những giá trị hàm chứa trong một nền văn hóa …” Và văn hóa, đến lượt nó, diễn tả Tin Mừng bằng một kiểu thức độc đáo của nó, đồng thời nó cũng sẽ biểu lộ những khía cạnh mới của Tin Mừng. (79)

Giúp cho những tu sĩ sống và làm việc tại một nền văn hóa khác với nền văn hóa gốc của mình có sự hiểu biết và sự kính trọng đối với nền văn hóa bản địa – theo tinh thần của Số 22, Sắc Lệnh Ad Genes.

Thúc đẩy sự hội nhập văn hóa của đời sống thánh hiến tại những Giáo Hội mới, trong mối hiệp thông với Giáo Hội hoàn vũ và dưới sự hướng dẫn của các vị mục tử sở tại, theo tinh thần của Số 18, Sắc Lệnh Ad Gentes.

4. Huấn Luyện Cho Cuộc Đối Thoại Giữa Các Nền Văn Hóa

Từ viễn tượng hội nhập văn hóa này, ngay từ những năm đầu tiên của cuộc huấn luyện khai tâm, các nhà phụ trách huấn luyện phải dạy cho các ứng viên đời tu biết nhận hiểu về tính khẩn thiết của đối thoại và biết thực hành đối thoại. Những điều này phải xuất phát từ toàn cảnh văn hóa của các ứng viên để sau này họ dễ dàng hơn trong việc vượt qua những xung khắc giữa dự phóng riêng họ với những sự vật và những con người, kể cả những người khai phóng cộng đoàn riêng, đồng thời cũng để họ dễ dàng hơn trong việc tìm ra những giải pháp mới, những giải pháp có tính biện chứng và đầy sáng tạo. Người thụ huấn không nên quá gò bó trong những dữ kiện văn hóa – là những dữ kiện có thể có giá trị nhưng không ổn định, nhất là trong thời đại của chúng ta, một thời đại được đặc trưng bởi những thay đổi nhanh chóng và sâu sắc trong mọi chiều kích văn hóa (GS 4).

Vì thế, các nhà phụ trách huấn luyện có bổn phận phải tạo ra nơi những người thụ huấn một thái độ và một khả năng biết cảm thông, biết chờ đợi sự phát triển nơi người khác, biết gạt bỏ những quan điểm của mình khi cần, biết luôn luôn sẵn sàng để bắt đầu lại bằng một cách khác … Tất cả những thái độ này tựu trung chỉ là sự thể hiện của tinh thần Tin Mừng sẵn sàng thứ tha bảy mươi lần bảy.

Rồi, các nhà phụ trách huấn luyện cũng phải làm cho những người thụ huấn ý thức rằng việc học tập là điều không thể miễn chước được. Chuyện này thật không dễ trong thế giới của chúng ta, một thế giới in đậm chủ nghĩa thực dụng và ‘được chăng hay chớ ’. Học tập là điều kiện tiên vàn để có thể gặt hái kết quả đích thực; nếu không, có nguy cơ chúng ta đào tạo ra những tu sĩ thiếu khả năng phê bình, những tu sĩ có thể dễ dàng bị xỏ mũi bởi bất cứ trào lưu văn hóa nào mới xuất hiện.

5. Tiến Trình Huấn Luyện Hội Nhập Văn Hóa

Thomas H. Groome đã đề ra những bước khác nhau cho thái độ mục vụ về công cuộc hội nhập văn hóa của Tin Mừng. Những bước ấy cũng có thể vận dụng vào công cuộc hội nhập văn hóa của một dòng tu. (80)

Diễn đạt: Công việc của nhà phụ trách huấn luyện là mời gọi và khơi lên khả năng đối thoại nơi những người thụ huấn, lắng nghe các nhận định của họ về căn tính của đặc sủng dòng tu, và diễn đạt thế giới nội tâm của họ.

Phản tỉnh: Là chính động lực huấn luyện hội nhập văn hóa. Người thụ huấn được mời gọi qui chiếu đến đặc sủng dòng tu để nhìn lại và biện biệt lịch sử đời sống cá nhân của mình, quá khứ và hiện tại của mình – nhằm mục đích nhận ra được sự định hình đời sống và sứ mạng của mình.

Mở lối tiếp cận trực tiếp đối với lịch sử dòng tu và nhãn giới về căn tính của dòng tu: Công việc quan trọng bậc nhất của các nhà phụ trách huấn luyện là thúc đẩy những người thụ huấn tiếp nhận căn tính của đặc sủng dòng tu được giới thiệu cho họ – tiếp nhận một cách có cân nhắc chứ không phải một cách tối mặt, và tiếp nhận trong chính bối cảnh nền văn hóa của mình. Cần có được sự phân biệt rõ ràng giữa cốt lõi của đặc sủng ấy và những dự phóng văn hóa xã hội mà nhà huấn luyện có thể gợi ra – để chấp nhận cái trước và xét lại cái sau, vì người thụ huấn có thể thay vào đó bằng những dự phóng văn hóa của chính họ.

Tiếp nhận : Trong mức độ mà những người thụ huấn đã biện phân, xác định, chất vấn hay nắm được những dự phóng văn hóa và cốt lõi của đặc sủng dòng tu mà người phụ trách huấn luyện đã truyền đạt cho họ, họ sẵn sàng để tiếp nhận đặc sủng ấy, trong một cách thế thích ứng với những đặc điểm văn hóa của riêng mình. Rồi, họ sẽ diễn tả đặc sủng ấy bằng một ngôn ngữ biểu tượng thuộc nền văn hóa của họ, song vẫn bảo toàn bản chất cốt yếu của đặc sủng ấy.

Một đặc sủng tu trì luôn vận động và chuyển biến: Ơn gọi đảm nhận một đặc sủng tu trì luôn luôn đòi hỏi một sự hoán cải cá nhân, một sự thay đổi não trạng để trở thành môn đệ của Đức Giêsu: “Người chỉ định mười hai người để ở với Người và để sai họ đi rao giảng” (cf. Mc 3, 13) trong một bối cảnh văn hóa cụ thể. Sự mời gọi và sai đi này đòi hỏi một sự thay đổi hoàn toàn lối sống cũng như công việc trước đây của các đương sự .

6. Học tập một cách bài bản

Nói cho cùng, việc học tập một cách bài bản là chuyện bắt buộc. Nếu các ứng viên của đời sống thánh hiến thiếu tính bài bản này, họ sẽ không đạt được một văn hóa thích đáng trong những năm huấn luyện khai tâm; hơn nữa, họ sẽ không thể theo đuổi tiến trình huấn luyện tiếp tục vốn cần thiết để đề kháng thứ vi-rút ‘dở hơi’ hiện đang thịnh hành, và để thích nghi tốt với những biến chuyển không ngừng của thế giới và của Giáo Hội. Không thể có được sự thích nghi này nếu chỉ biết loay hoay chúi mũi vào báo chí, tivi, radio … Sự thích nghi thực sự chỉ xảy ra sau một quá trình học tập lâu dài, một cách nghiêm túc và đầy trách nhiệm. (81)

Trong nền văn hóa cũ tây phương, cũng như trong những nền văn hóa mới xuất hiện, tương lai của các dòng tu và của công cuộc loan báo Tin Mừng do các dòng tu triển khai sẽ tùy thuộc vào khả năng hiệp thông và liên đới của người tu sĩ. Nói vậy không có nghĩa là người tu sĩ phải nhắm mắt trước những vấn đề và những xung khắc chắc chắn sẽ nổi lên trong các cộng đoàn tu trì – do bởi sự khác biệt về chủng tộc, văn hóa và cảm thức. Nhưng, khi những căng thẳng và những xung khắc bộc lộ ra, họ cũng sẽ có thể vượt qua chúng và có thể phấn đấu để xây dựng những cộng đoàn đích thực – những cộng đoàn hình thành từ sự hội tụ của các nguồn gốc khác nhau chứ không phải từ sự đồng nhất cứng ngắt của các thành viên bên trong chúng.

———————————

(75) Fr. Cunegati, Letter trom the Superior General of the work “Don Calabria” to the members of his congregation, 1989.

(76) Thánh Bộ Đời Sống Thánh Hiến và Đời Sống Tông Đồ, Chỉ nam về việc huấn luyện trong các cơ chế tu trì, 90; cf. GS 53-62.

(77) Ibid., cf. LG 46.

(78) John Paul II, UNESCO address, 1980, 7.

(79) Ibid., 2 – 4.

(80) T. H. Groome, o.c., pp. 172 – 175.

(81) J. Alvarez Gomez, La formacioùn de los religiosos y la cultura, in Aa.Vv., Camino de Formacioùn, Madrid 1991, pp. 353 – 354.

 

HỘI NHẬP VĂN HOÁ VÀ ĐỜI TU

Tác giả: Jésus Alvarez Gómez, CMF.

Lm. Lê Công Đức

chuyển ngữ từ bản dịch tiếng Anh:

Inculturation and Religious Life

của Colette Joly Dees

do ICLA và Claretians xuất bản

About these ads
%d bloggers like this: